medicina

I ETNI^KITE OSOBENOSTI  VO ^ETIRI VELE[KI SELA - REPUBLIKA MAKEDONIJA 


Manuela KISKOSKA (IV godina )

NARODNA MEDICINA

Terenskite istra`uvawa poka`aa deka lu|eto na ovie sela mnogu ~esto se potpiraat vrz iskustvata na narodnata medicina i iskustvata na nivnite predci. Spored narodnite pretstavi, naj~esti pri~ini za pojavata na bolestite kaj lu|eto i stokata se razni demonski su{testva ili drugi ne~isti sili. Sepak, mo`e da se izdvojat dva pristapa pri lekuvaweto na bolestite. Najgolemiot del od bolestite se le~i so primena na lekovi od prirodno poteklo (~aevi, minerali, vitamini, oblogi) kako i primena na opredeleni tradicionalni ve{tini - triewe, mestewe na is~a{eni ili izmesteni zglobovi i "vrtewe na stomakot, papokot" i sl. Me|utoa, eden zna~en del od bolestite se lekuval so primena na razni magisko-obredni aktivnosti. Takvite lu|e se poznati kako baja~i, basnari i dr.

Bolesti kaj lu|eto

  • Nastinka - Se koristi ~aj od lipa, ~aj od smreka. Se stavaat vo voda vriena da postojat taka. ^ajot se pie i se inhalira. (M) Se pie topol ruski ~aj. Se pie topla rakija. (GV) Se zema sinap, se vrzuva vo krpa i se stava vo koritoto so `e{ka voda. Po bawaweto bolniot se ma~ka so salo, mu se dava topol ~aj za da se ispoti (T).
  • Proliv - Se zema cve}e "popovjak" - vrtipop i se pie kako ~aj. (M) Se vari tegavec, korupka od kru{a i od trnot nare~en "parinka" i se pie namesto voda. (T) Se srknuva la`i~e suvo kafe, leb prepe~en. (GV)
  • Sipanica - Se le~i so topla voda, bolniot da bide zavitkan vo bel, suv ~ar{av, a nad toa beli, topli krpi. Dva dena se kvasi so topla voda, a potoa se ma~ka so maslo. (M) Se oblekuvaat vo belo, im se vrzuva crveno kon~e. (T)
  • Crven vetar - Se zema analgin i baralgin, se tol~at i se stavat na bubuliwata. Za toa vreme se pie toplo mleko,presno mleko, so malku {e}er. Dodeka mu stojat istol~enite ap~iwa na ranata, do toga{ }e pie presno mleko. (M)
  • Vospalenie na nepcata - "crvenica" (T). Se le~i so baewe:

"Crvenice sabogovice,                                                                    {to si do{la kaj Netka?!                                                           Tuka nema peewe,/                                                                             tuka nema igrawe!/                                                                         Idi v planina, /                                                                                    v planina, ima peewe, igrawe.                                                       /]e ti gi izgora koreweto,                                                             /}e sovene{ kako devoj~iwata.                                     /Kit~iwata {o se veeja,                                                                     /}e ti gi izgora koreweto,                                                                 / }e se isu{i{ kato kosa~ite,                                                        /kako trava {o se su{i".                        

Se ka`uva tri pati. (T)

  • Bradavici - Bradavicata se bocnuva so trn~e - ~alija, i za toa vreme se ka`uva molitva, nikoj da ne ~ue. (M)
  • Vospalenie na uvo - Se zema glu{ec i se stava vo maslo da kisne vo nego se dodeka ne se raspadne. Potoa, od taa smesa se kapnuva po 2 kapki vo vospalenoto uvo. (M) (GV)
  • Vospalenie na oko - Ladni oblogi (M)
  • Modrica - "nabienica" (M). Se pravi smesa od maslo, kromid, kiselina, soda bikarbona i se stava na nabienoto mesto. (M) Se pravi smesa od sol i kromid i se stava na modroto (T) (GV)
  • Bolki vo glavata - Glavata se vrzuva so {amija, otkako }e se izmeri od nosot kon tilot. Na odredenoto mesto se zavrtuva 3-4 pati dodeka da mu se stegne na bolniot okolu glavata. Taka se ~uva okolu 10 minuti. (M)
  • Bolki vo `eludnikot- Se me{a soda i limontuz i se pie. (M)
  • No}no mo~awe - Baja~kata stava pirustija na tri raskrsnici. Deteto go soblekuva, i na ali{tata olovo }e topi. Na pirustijata deteto golo }e go sedne. Ka`uva molitva na Gospoda do tri pati. (M)
  • Uplav - Baewe "so topewe na olovca vo voda". (M)
  • @iva rana - "saraxa" (M) Se zema "dolga treva" sli~na na p~enicata. Se tol~i i se stava na ranata. (M)
  • Ogradisuvawe - Ako nekoj zeme voda i prsne na raskrsnica no}no vreme i ~ovek slu~ajno go nagazi, toga{ toj se ogramisuva. Se le~i so pomo{ na baewe, so jagne, koko{ka i perduv od koko{ka. Postapkata e pridru`ena so ka`uvawe na basni. (M)
  • Urok - Postojat lu|e so uroklivi o~i, taka {to mo`at da gi zabolat lu|eto, osobeno decata. Naj~esto lu|eto {to imaat sina `ila na korenot na nosot mo`at da bidat lesno uro~eni. (M) Treba da mu se bae. Pred da mu se bae, se stavaat tri la`ici vo pojasot, i pritoa, se izgovaraat zborovite: "Ne sum mu majka, sum mu ma}ea".

"Zaplakalo, zakukalo,                                                                       po pati{ta po drumi{ta.                                                                   Go presretoa Bog i Bogorodica:                                                     kaj pla~e{ Mile, kaj kuka{, kaj skita{?                                 Kako da ne plakam Bog i Bogorodice,                                    crni me o~i uro~ile.                                                                Vrati se nazad, kaj Ratka basmarica,
Ratka ima lesna raka,                                                                   Ratka ima dobra du{a,                                                                    ]e ti olesni na du{ata" (T).

  • Epilepsija - "detinsko" (M) Baewe. (T) Deteto {to }e dobie napad, ne smee da se mesti od mestoto. Se stava perde na prozorcite. Baja~akata se soblekuva gola. Tri pati go pominuva deteto. Kako {to e baja~kata slobodna, gola - taka i deteto da bide slobodno. (M)

 Bolesti kaj stokata

  • Mlekoto ako sekne na kravata - Se bae kako na ~ovek, so gasewe na jaglen~iwa vo voda. I potoa i se dava na tri pati da go jade vo krmata. (M)
  • Urok - Se vrzuva crveno kon~e na opa{kata na `ivotnoto. Za le~ewe se bae od uroci. (M)

                 Vrati se na prva strana